Mirasçılıktan Çıkarma

Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri Türk Medeni Kanunu’nun 510.-513. maddelerinde sayılmaktadır. Anılan hüküm uyarınca;

Tmk m. 510 “Aşağıdaki durumlarda miras bırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı
mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir: 1. Mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, 2. Mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan
doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.”

Tmk m.511 “Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi; tenkis davası
da açamaz. Miras bırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin
miras payı, o kimse miras bırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna,
yoksa miras bırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse miras bırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Tmk m.513’te ise borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma düzenlenmiş işbu hükme göre;
” Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır.
Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.”

Mirasçılıktan Çıkarmanın Sonuçları

Mirasçılıktan çıkarmanın sonucunda;Mirastan ıskat edilen mirasbırakana mirasçı olabilme niteliğini tamamen
kaybeder, yani miras bırakanın ölümüyle ilerde kazanılması beklenen miras hakkından yoksun olur. Mirasçılıktan çıkarılan kişi terekeden hak talep edemeyeceği gibi tenkis davası da açamaz. Mirasbırakanın saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarması ile çıkarılan mirasçı yerine onun altsoyu geçer. Altsoyu yok ise saklı paya karşılık gelen değer, miras bırakanın tasarruf oranına eklenir.

Mirastan çıkarılan mirasçı artık miras bırakanın mirasçısı değildir. Mirasçılıktan çıkarılan sadece saklı payını değil tüm miras payını yitirmektedir. Bu durumda olan bir kimseden mirasçı gibi mükellefiyetin yerine getirilmesi de
istenemez.

Mirasçılıktan Çıkarma Yöntemleri

Mirasçılıktan çıkarma, miras bırakanın tek taraflı ölüme bağlı tasarrufu ile gerçekleştirebildiği saklı paylı mirasçılara yönelik mirasından mahrum etme iradesidir. Miras bırakan kanunda sayılı sebeplerin varlığı halinde mirasçılıktan
çıkarma iradesini geçerli bir irade olarak, açıkça ortaya koymaya ehil ise yapacağı ölüme bağlı tasarruf ile mirasçılıktan çıkarma işlemi gerçekleşecektir. Mirasçılıktan çıkarma ölüme bağlı bir tasarruf olup, esas itibariyle vasiyetname ile gerçekleştirilebilir. Bunun yanı sıra kanun maddesi ölüme bağlı tasarrufla yapılacağını belirtiğinden bahisle hem vasiyetname hem de miras sözleşmesi ile yapılabileceğini savunanlar da bulunmaktadır.

Mirasçılıktan çıkarma ölüme bağlı tasarrufla yapılmalıdır. Miras bırakanın mirasçılıktan çıkarma sebeplerinin varlığı halinde dahi herhangi bir sözlü beyanda bulunması veya ölüme bağlı tasarruf şeklinde olmayan yazılı bir beyanda bulunması mirasçılıktan çıkarma için yeterli olmayacaktır.

Ölüme bağlı tasarruf kavramı, maddi anlamda ve şekli anlamda olmak üzere iki başlık altında ele alınmaktadır. Şekli anlamda ölüme bağlı tasarruf, miras bırakanın iradesinin büründüğü şekildir. Bu kavram vasiyetname veya miras sözleşmesi şeklinde gerçekleşen tasarrufu ifade etmektedir. Şekli anlamda ölüme bağlı tasarruf miras bırakanın karşı tarafın rızası, beyanı olmaksızın her zaman miras bırakanın iradesiyle sınırlı olarak geri alınabilmesi veya alınamamasına ayrıca aranan şekil şartlarına bağlı olarak vasiyetname ve miras sözleşmesi şeklinde ikiye ayrılır. Vasiyetname miras bırakanın iradesiyle sınırlı olarak tek taraflı bir irade beyanı ile yapılan , miras bırakanın her zaman serbestçe geri alabileceği veya değiştirebileceği bir irade açıklamasıdır. Miras sözleşmesi ise miras bırakan ile muhatap mirasçı arasında resmi şekle tabi iki taraflı bir hukuki işlem olup, kural olarak tek taraflı geri dönülemeyen ölüme bağlı tasarruftur.

Maddi anlamda ölüme bağlı tasarrufla mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesinde yer alan tasarrufların içeriğini ifade etmektedir. Mirasçı atanması,koşullar ve yüklemeler, belirli mal bırakma, yedek veya art mirasçı atama, vakıf kurma , olumlu miras sözleşmesi, feragat sözleşmesi, mirasçılıktan çıkarma, vasiyeti yerine
getirme görevlisi tayini, evlilik dışı çocuğu tanıma , cenaze törenine ilişkin talepler, gibi tasarruflar maddi anlamda tasarruflardır.

Mirasçtan çıkarma, vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yapılabilen ölüme bağlı tasarruflar arasında olduğundan, her iki şekli anlamda ölüme bağlı tasarrufuna yer verilecek ve mirastan çıkarma tasarrufunun yapılmasına ilişkin açıklamada bulunulacaktır.

Vasiyetname ile Mirasçılıktan Çıkarma

Vasiyetname; mirasın bırakanın iradesiyle sınırlı, ölümünden sonra bir takım hukuki taleplerini içeren, ölene kadar her zaman yine tek taraflı iradesi ile geri alınabilen, ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını dolduran mirasbırakan tarafından tek taraflı olarak yapılan, hukuki işlemi ifade eden ölüme bağlı tasarruftur.
Mirasçılıktan çıkarma işlemi de miras bırakanın tek taraflı irade beyanı ile gerçekleştirilebildiğinden, asıl olanın vasiyetname ile mirasçılıktan çıkarma iradesinin açıklanmasıdır.

Kural olarak mirasbırakan vasiyetnamedeki mirasçılıktan çıkarma iradesinden tek taraflı iradesi ile her zaman dönebilmektedir. Diğer taraftan iradesi sakatlanan mirasbırakanın yanıldığını, aldatıldığını öğrendiği; korkutma ve zorlamanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren hak düşürücü süre olan bir yıl içinde tasarrufundan
dönmesi mümkündür.

Miras Sözleşmesi İle Mirasçılıktan Çıkarma

Miras sözleşmesi, tam fiil ehliyetine sahip kimselerin karşılıklı olarak mirasa ilişkin maddi anlamda ölüme bağlı tasarrufta bulunduğu, kural olarak tek tarafın iradesi ile dönülmesi mümkün olmayan resmi vasiyet şeklinde düzenlenmesi zorunlu olan ölüme bağlı tasarruf şeklidir. Mirasbırakan miras sözleşmesindeki mirasçılıktan çıkarma iradesinden de tek taraflı iradesi ile her zaman dönebilmektedir. Diğer taraftan miras bırakanın yanıldığını, aldatıldığını öğrendiği; korkutma ve zorlamanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren hak düşürücü süre olan bir yıl içinde tasarrufundan dönmesi mümkündür. Bir yıl dolmadan miras bırakan ölmüş ise tasarrufun iptali mirasçılar ileri sürebilir.

Mirasçılıktan Tam Çıkarmanın Sonuçları

Mirasbırakanın yapmış olduğu tasarruf ile tam olarak mirasçılıktan çıkarılan kimse mirasçılık sıfatını kaybeder. Çünkü miras payının tamamını yitiren, çıkarılan kimse; mirasbırakan tarafından affedilmediği taktirde tasarrufu ancak mirasçılıktan çıkarmaya yönelik ölüme bağlı tasarrufun tenkisi veya iptali halinde mirasçı
olabilecektir. Mirasçılıktan çıkarılan kural olarak terekeye yönelik haklarını kaybettiği gibi sorumlulukları da ortadan kalkmaktadır. Nitekim mirasçılar tereke borçlarından müteselsil sorumlu iken248 artık mirasçılık sıfatı bulunmayan kimsenin bu sorumluluğundan söz edilemez. Yine miras payına mahsuben yapılan sağlararası
kazandırmalar, mirasçılar arasında denkleştirmeyi temin etmek için terekeye iade etmekle yükümlü kılınırken, mirasçılıktan çıkarılan lehine yapılan sağlararası kazandırmanın denkleştirmeyi sağlamak için terekeye iade edilmesi de söz konusu değildir.

Mirasçılıktan tam çıkarma işlemi neticesinde çıkarılanın altsoyunun mevcut olup olmamasına göre değerlendirme yapılması uygun olacaktır.

Mirasçılıktan çıkarılan kişinin altsoyu yoksa; miras bırakan, mirasçılıktan çıkarılanın ıskat edilmese sahip olacağı saklı payı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir.
Eğer mirasbırakan bu saklı pay üzerinde tasarrufta bulunmaz ise mirasçılıktan çıkarılan mirasbırakanlardan önce ölmüş gibi miras payı miras bırakanın diğer mirasçıları arasında taksim edilecektir.

Mirasçılıktan çıkarılan kişinin altsoyu varsa ve altsoyu aynı zamanda mirasbırakanın saklı paylı mirasçısı ise saklı paylı mirasçı saklı payını isteyebilir.

Saygılarımızla,
Eskişehir Avukat Seda Sarı