Eşyalı olarak kiraya verilen bir evde kiracının kullanım hakkı, yalnızca taşınmazın kendisini değil, evde bulunan eşyaları da kapsar. Ancak bu kullanım hakkı, eşyalar üzerinde dilediği gibi tasarruf etme serbestisi anlamına gelmez. Kiracı, teslim aldığı eşyaları amacına uygun biçimde kullanabilir fakat bunları izinsiz şekilde değiştiremez, kaldıramaz, satamaz, devredemez ya da kalıcı biçimde dönüştüremez. Çünkü eşyalı kiralamada teslim edilen her eşya, kira ilişkisinin ekonomik ve hukuki kapsamına dahildir. Bu nedenle eşyanın niteliği, sayısı, durumu ve kullanım şekli, kira sözleşmesinin önemli parçalarından biri haline gelir. Bu noktada kira avukatı desteği, kiracının yaptığı işlemin sıradan kullanım mı yoksa sözleşmeye aykırı müdahale mi olduğunun doğru değerlendirilmesi bakımından önem taşır.
Uygulamada en çok karıştırılan konu, eşyayı kullanmak ile eşyayı değiştirmek arasındaki farktır. Kiracı, koltuğun yerini değiştirebilir, masayı başka odaya alabilir, geçici bir düzen kurabilir. Buna karşılık teslim edilen yatağı evden çıkarıp yerine başka yatak koyması, beyaz eşyayı değiştirip eski eşyayı depoya kaldırması, televizyonu başka bir modelle değiştirmesi veya demirbaş niteliğindeki eşyaları kaldırması aynı kapsamda değerlendirilmez. Çünkü burada artık basit kullanım değil, ev sahibinin malvarlığına ve sözleşmenin kurulduğu dengeye müdahale söz konusudur. Özellikle eşyalı evlerde kiraya verenin beklentisi sadece kira geliri değil, teslim ettiği eşyaların korunarak geri alınmasıdır.
Kiracının yaptığı değişikliğin daha iyi niyetli olması, daha pahalı bir eşya ile değiştirme yapılması veya evin daha kullanışlı hale getirildiğinin düşünülmesi de hukuki sonucu kendiliğinden değiştirmez. Esas olan, eşyanın sahibinin kim olduğu ve değişiklik için onay verilip verilmediğidir. Kiracı bazen eski eşyayı kullanışsız bulabilir, hijyen gerekçesi ileri sürebilir veya kendi yaşam tarzına daha uygun bir düzen kurmak isteyebilir. Ancak bu ihtiyaçlar, ev sahibinin mülkiyet hakkını ortadan kaldırmaz. Bu yüzden eşyalı evlerde kiracının müdahale alanı sanıldığından daha dardır.
Bir başka önemli nokta da eşya listesinin ve teslim durumunun açık olmasıdır. Eşyalı kiralamalarda uyuşmazlıkların büyük bölümü, evde hangi eşyaların teslim edildiğinin ve bunların hangi durumda olduğunun yeterince açık kayda geçirilmemesinden doğar. Teslim sırasında ayrıntılı bir liste tutulmuş, eşyanın çalışır durumda olduğu yazılmış ve mümkünse görsellerle desteklenmişse, daha sonra yapılacak değerlendirme çok daha sağlıklı olur. Böyle bir kayıt yoksa taraflar genellikle birbirine zıt iddialar ileri sürer. Bu da uyuşmazlığı büyütür. Bu nedenle eşyalı kiralamada eşya değişikliği konusu, yalnızca kullanım meselesi değil, aynı zamanda ispat ve sorumluluk meselesidir.
Eşyalı Evde Kiracının Eşyalar Üzerindeki Kullanım Hakkı
Kiracının kullanım hakkı, teslim edilen eşyaları günlük yaşamın olağan akışı içinde kullanma yetkisini kapsar. Yatakta yatmak, koltuğu kullanmak, yemek masasını günlük amaçlarla değerlendirmek, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi gibi beyaz eşyaları normal biçimde çalıştırmak kiracının temel kullanım hakkına dahildir. Bu kullanım hakkı, eşyaların kiraya veriliş amacına uygun şekilde değerlendirilmesini içerir. Başka bir deyişle kiracı, eşyalı evde eşyaları kullanmak için ayrıca özel bir izin almak zorunda değildir. Ancak bu kullanım hakkı, eşya üzerinde mülkiyet sahibinin yerine geçme yetkisi vermez.
Kullanım hakkının sınırı, eşyanın korunması yükümlülüğü ile çizilir. Kiracı, teslim aldığı eşyaları özenle kullanmak ve kira sonunda makul yıpranma dışında koruyarak iade etmek zorundadır. Buradaki makul yıpranma, normal kullanım sonucu oluşan eskimeyi ifade eder. Örneğin zaman içinde koltuk kumaşında olağan bir solma olması, yatakta kullanım izleri oluşması veya masada küçük, günlük kullanımdan kaynaklanan aşınmalar görülmesi normal kabul edilebilir. Buna karşılık eşyanın hor kullanılması, kırılması, sökülmesi, parçalarının eksiltilmesi veya çalışır halde teslim alınan bir cihazın ihmalle kullanılamaz hale getirilmesi normal kullanım kapsamında değerlendirilmez.
Kiracının eşya üzerindeki kullanım hakkı geçici düzenlemeleri kapsayabilir. Örneğin dekoratif amaçlı küçük eklemeler yapması, kendi eşyaları ile alanı kişiselleştirmesi veya ev sahibinin eşya düzenini tamamen bozmadan bazı geçici tercihlerde bulunması çoğu durumda doğrudan sorun yaratmaz. Ancak bu geçici düzen ile eşyanın kaldırılması, başka yere taşınması, depolanması veya yenisiyle değiştirilmesi arasında önemli fark vardır. Çünkü kullanım hakkı eşyanın varlığını sürdürmesi üzerine kuruludur. Eşya, sözleşmenin bir parçası olarak evde bulunmalıdır. Kiracı, kullanım hakkına dayanarak bu temel yapıyı ortadan kaldıramaz.
Özellikle sabit ya da yarı sabit eşyalar bakımından bu sınır daha da belirgindir. Gardırop, gömme dolap, sabit çalışma masası, ankastre ürünler, duvara monte edilen eşyalar ya da evin kullanım düzenini tamamlayan temel parçalar kiracının serbestçe müdahale alanında değildir. Bunların yerinin değiştirilmesi bile bazen zarar riskine yol açabilir. Bu nedenle eşyalı evde kullanım hakkı geniş görünse de pratikte oldukça dikkatli kullanılmalıdır. Kiracı, her eşya için şu ölçüyü esas almalıdır: Bu müdahale, eşyanın kendisini, değerini, bütünlüğünü veya kira sonunda iade biçimini etkiliyor mu? Cevap evetse artık kullanım sınırı aşılmaya başlanmış demektir.
Eşyalı Evde Eşyaların Değiştirilmesinde Ev Sahibinin İzni
Eşyaların değiştirilmesi söz konusu olduğunda ev sahibinin izni temel şart haline gelir. Çünkü değişim, mevcut eşyanın kaldırılması ve yerine başka bir eşyanın geçirilmesi anlamına gelir. Bu ise yalnızca kullanım değil, doğrudan mülkiyet hakkına temas eden bir işlemdir. Ev sahibinin eşyasının evden çıkarılması, depoya kaldırılması, satılması, başkasına verilmesi veya yerine farklı bir eşya konulması kiracının tek taraflı karar verebileceği bir alan değildir. Kiracı, böyle bir ihtiyacı varsa bunu ev sahibine açık şekilde bildirmeli ve mümkünse yazılı onay almalıdır.
İznin yazılı olması çok önemlidir. Sözlü onaylar ileride ciddi uyuşmazlık doğurabilir. Kiracı çoğu zaman ev sahibinin izin verdiğini söyler, ev sahibi ise yalnızca geçici kullanım değişikliğine razı olduğunu ya da hiç onay vermediğini ileri sürer. Yazılı kayıt olmadığında ispat sorunu ortaya çıkar. Bu nedenle özellikle eşya değişikliği gibi maddi sonucu olan işlemlerde mesaj, e-posta veya sözleşmeye ek metin yoluyla açık rıza alınması gerekir. Hangi eşyanın çıkarılacağı, yerine ne konulacağı, eski eşyanın nerede tutulacağı, kira sonunda hangi eşyanın iade edileceği net olmalıdır.
Bazı hallerde ev sahibi değişikliğe belirli sınırlarla izin verebilir. Örneğin kiracı mevcut yatağı kullanmak istemiyorsa, ev sahibi eski yatağın zarar görmeden depolanması ve kira sonunda aynı haliyle geri konulması şartıyla onay verebilir. Benzer şekilde çalışmayan veya ekonomik ömrünü doldurmuş bir beyaz eşyanın yenisiyle değiştirilmesi konusunda taraflar anlaşabilir. Ancak bu durumda değişikliğin niteliği, masrafın kim tarafından karşılanacağı ve yeni eşyanın mülkiyetinin kime ait olacağı da netleştirilmelidir. Aksi halde kiracı evden çıkarken yeni eşya üzerinde hak iddia edebilir veya ev sahibi yapılan masrafı kabul etmeyebilir.
Ev sahibinin izin vermesi her durumda sınırsız serbestlik anlamına da gelmez. İzin belirli bir işlem için verilmiş olabilir ve bunun dışına çıkılması yeniden aykırılık doğurabilir. Örneğin yalnızca arızalı buzdolabının değişimine onay verilmişken, kiracının diğer eşyaları da kendiliğinden kaldırması izin kapsamını aşar. Bu nedenle izinli değişikliklerde dahi çerçevenin net çizilmesi gerekir. Eşyalı kiralamada düzeni koruyan temel unsur, tarafların açık iradesidir. Onay ne kadar açık ve ayrıntılıysa, uyuşmazlık ihtimali o kadar azalır.
Eşyalı Evde İzinsiz Eşya Değiştirmenin Hukuki Sonuçları
İzinsiz eşya değişikliği doğrudan sözleşmeye aykırılık riski doğurur. Çünkü kiracı, teslim aldığı eşyalı kullanım düzenini ev sahibinin onayı olmadan değiştirmiş olur. Bu aykırılık ilk aşamada ev sahibine eski hale getirme talep etme hakkı verir. Ev sahibi, çıkarılan eşyanın geri getirilmesini, yenisiyle yapılan değişikliğin kaldırılmasını ve teslim anındaki düzenin yeniden kurulmasını isteyebilir. Bu işlemlerin maliyeti kural olarak kiracıya ait olur. Özellikle taşıma, montaj, onarım ve eksik parça tamamlama gibi giderler ciddi seviyeye ulaşabilir.
İkinci önemli sonuç tazminat sorumluluğudur. Eski eşya kaybolmuş, zarar görmüş, depolama sırasında bozulmuş ya da iade edilemeyecek hale gelmişse kiracı doğan zararı karşılamakla yükümlü olabilir. Burada tazminat sadece eşyanın sıfır bedeli üzerinden değil, mevcut piyasa değeri, kullanılmışlık durumu ve eşyanın niteliğine göre belirlenebilir. Ancak bazı hallerde eşyanın özel niteliği varsa, aynı tür ve aynı kalitede eşyanın temin edilmesi de talep konusu olabilir. Özellikle takım halinde kullanılan eşyaların bir parçasının değiştirilmesi, estetik ve ekonomik bütünlüğü bozduğu için ek zarar doğurabilir.
İzinsiz değişiklik bazen yalnızca tek bir eşya ile sınırlı kalmaz ve evin genel kullanım düzenini etkiler. Örneğin salon takımının kaldırılması, yatak odası düzeninin değiştirilmesi, beyaz eşyaların marka ve kapasite bakımından farklı modellerle değiştirilmesi, evin kiraya verildiği şekliyle kullanım dengesini bozar. Bu durumda ev sahibi, yalnızca belirli bir eşyanın değil, bütün eşyalı kiralama kurgusunun zarar gördüğünü ileri sürebilir. Bu tür dosyalarda kiracının sorumluluğu daha ağır değerlendirilir.
Ayrıca kiracının yaptığı masrafı geri isteme hakkı da çoğu zaman doğmaz. Kiracı bazen daha kaliteli, daha pahalı veya daha yeni eşya aldığını söyleyerek bunun bedelini mahsup etmeye ya da çıkarken talep etmeye çalışır. Ancak izinsiz yapılan değişikliklerde böyle bir hak genellikle kabul edilmez. Çünkü ev sahibinin rızası yoktur ve yapılan harcama, kiracının kendi tercihiyle gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle izinsiz değişiklik, kiracı açısından hem zarar ödeme hem de yaptığı harcamayı kaybetme sonucunu doğurabilir.
Eşyalı Evde Eşya Değişikliğinin Tahliye ve Tazminata Etkisi
Eşya değişikliği her olayda doğrudan tahliyeye yol açmaz. Ancak değişikliğin kapsamı, ağırlığı ve ev sahibinin uyarısına rağmen sürdürülüp sürdürülmemesi tahliye riskini ciddi biçimde artırır. Küçük ve geri döndürülebilir bir eşya müdahalesi çoğu zaman önce uyarı ile çözülmeye çalışılır. Buna karşılık kiracının evin eşyalı yapısını bozacak ölçüde hareket etmesi, ev sahibinin açık itirazına rağmen eşyaları kaldırması veya iade yükümlülüğünü yerine getirmemesi, sözleşmeye aykırılığı daha ağır hale getirir. Bu durumda tahliye talebi gündeme gelebilir.
Tahliye bakımından belirleyici olan nokta, kiracının davranışının sıradan bir anlaşmazlık mı yoksa kira ilişkisinin temel dengesini bozan ciddi bir aykırılık mı olduğudur. Eşyalı kiralamada teslim edilen eşya, kira bedelinin belirlenmesinde de rol oynar. Yani kiracı sadece boş bir taşınmaz için değil, belirli bir eşya düzeni ile sunulan kullanım hakkı için ödeme yapar. Bu nedenle eşya düzenine keyfi müdahale, kira ilişkisinin esaslı unsurlarından birine müdahale anlamına gelir. Bu da ev sahibinin tahliye yönünde hukuki adım atmasını kolaylaştırabilir.
Tazminat açısından ise daha somut bir etki vardır. Eşyanın değeri düşmüşse, kaybolmuşsa, geri getirilememişse veya onarım gerektiriyorsa, kiracı bundan sorumlu tutulabilir. Özellikle ev sahibinin ihtarına rağmen eşyanın iade edilmemesi veya eski hale dönüşün sağlanmaması halinde zarar hesabı daha net hale gelir. Burada yalnızca eşyanın bedeli değil, taşınmazın yeniden kiraya verilmesinde yaşanan gecikme, eksik eşya nedeniyle doğan ek masraf ve gerekiyorsa profesyonel onarım giderleri de gündeme gelebilir.
Bu nedenle eşyalı evde eşya değişikliği meselesi basit bir tercih konusu değildir. Kiracı açısından kullanım rahatlığı sağlamak için yapılan bir müdahale, hukuken tazminat ve tahliye riski doğurabilir. En güvenli yol, eşya ile ilgili her kalıcı değişiklikten önce ev sahibinden açık onay almak, değişikliğin kapsamını yazılı hale getirmek ve teslim dengesini bozmamaktır. Böylece hem kullanım ihtiyacı karşılanır hem de kira ilişkisinin ilerleyen aşamalarında ciddi uyuşmazlıkların önüne geçilir.
Comments are closed