Dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kişinin kendisine veya başkasına yarar sağlamasıyla oluşan bir suçtur Bu suçta fail,bir kimseyi hileli davranışlarla aldatıp onun veya bir başkasının zararına olarak kendisinin veya üçüncü bir kişinin malvarlığına ilişkin bir yarar elde etmektedir. Dolandırıcılık suçu Tck m.157’de düzenlenmiştir.
Dolandırıcılık Suçunda Fail
Bu suçun faili herhangi bir kimse olabilir.
Dolandırıcılık Suçunda Mağdur
Suçun mağduru, zarara uğrayan malvarlığının sahibi olan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Dolandırıcılık Suçunun Unsurları
- Hileli Davranış
Hile, başkası üzerinde etki meydana getiren ve onu hataya düşürücü her türlü davranış olarak tanımlanmaktadır. Bu şekilde, bir şekilde gerçek gizlenmekte veya farklı gösterilmekte, bunun sonucunda kişinin iradesi sakatlanmakta ve bu yüzden de hilenin muhatabı, rıza göstermeyeceği bir konuya rıza göstermekte ve/veya yapmayacağı bir şeyi yapmaktadır.
Dolandırıcılık Suçunda Hile Kavramı
Bu suçta fail bir kimseyi hileli davranışlarla aldatıp onun veya bir başkasının zararına olarak kendisinin veya üçüncü bir kişinin malvarlığına ilişkin bir yarar elde etmektedir. Öğretide de hileyle ilgili olarak; “Olaylara ilişkin yalan açıklamaların ve sarf edilen sözlerin doğruluğunu kuvvetlendirecek ve böylece muhatabın inceleme eğilimini etkileyebilecek yoğunluk ve güçte olması ve bu bakımdan gerektiğinde birtakım dış hareketler ekleyerek veya böylece var olan halden ve koşullardan yararlanarak, almayacağı bir kararı bir kimseye verdirtmek suretiyle onu aldatması, bu suretle başkasının zihin, fikir ve eylemlerinde bir meydana getirmesidir.” Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır.
- Aldatma
Dolandırıcılık suçunun oluşması için failin hileli davranışlarla muhatabını aldatmış olması gerekir. Aldatma mağdurun olaylar hakkında gerçeğe uygun olmayan iradesini ifade etmektedir. Aldatılan kişi, fail tarafından ileri sürülen olguları gerçek sanmalı veya en azından gerçeğe uygun olma olanağından hareket etmelidir.
Hileli davranış ile, mağdurun aldanması arasında neden sonuç ilişkisi bulunmalı; karşı tarafın içine düştüğü hatalı iradenin nedeni, fail tarafından başvurulan hileli davranışlar olmalıdır.
- Failin Kendisi veya Bir Başkası Lehine Haksız Yarar Elde Etmesi
Bu suçta fail, hileli davranışlarla hataya düşürdüğü kimse veya bir başkasının zararına olarak,kendisi veya başkası lehine bir yarar elde etmektedir. Dolandırıcılık suçu anlamında zarar, malvarlığına ilişkin olmalıdır.
Türk Ceza Kanunu açısından da dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için elde edilen yararın haksız olması gerekir.
Dolandırıcılık Suçunun Nitelikli Halleri
Cezanın Artırılmasını Gerektiren Nitelikli Haller
Dolandırıcılık Suçunun Dinsel İnanç ve Duyguların İstismar Edilmesi Suretiyle İşlenmesi
Bu nitelikli halin gerçekleşmesi için failin, karşı tarafın “dinsel inanç ve duygularını istismar etmesi “ aranır.
Bu bakımdan muskacılık, üfürükçülük, cami yaptırma bahanesi gibi faaliyetler sonucu karşı taraftan menfaat elde edilmesi bu bent kapsamına girer.
Dolandırıcılık Suçunun Kişinin İçinde Bulunduğu Tehlikeli Durum vyea Zor Şartlardan Yararlanmak Suretiyle İşlenmesi
Nitelikli halin uygulanabilmesi için,karşı tarafın “zor veya tehlikeli bir durum içinde “ bulunması gerekir.Bu koşullar altındaki bir kişi başkalarına güvenmeye daha muhtaçtır ve böyle bir kişinin aldatılması daha kolaydır. Bu nedenle bu nitelikli hale yer verilmiştir.
Dolandırıcılık Suçunun Kişinin Algılama Yeteneğinin Zayıflığından Yararlanmak Suretiyle İşlenmesi
Algılama yeteneği, kişinin anlama ve kavrama kabiliyetini ifade etmektedir. Akıl zayıflığı, sarhoşluk, yaş küçüklüğü, yaşlılık gibi durumların varlığı halinde kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından bahsedilebilecektir. Mağdurun bahsedilen durumda olması sebebiyle aldatılması daha kolay olacağından bu durumun varlığı halinde nitelikli hal söz konusu olacaktır. Belirtmek gerekir ki bahsedilen durumların her biri somut olay nezdinde ayrı ayrı değerlendirilerek algılama yeteneğinin zayıflayıp zayıflamadığı hususu incelenmelidir.
Dolandırıcılık Suçunun Kamu Kurum ve Kuruluşlarının, Kamu Meslek Kuruluşlarının, Siyasal Parti,Vakıf veya Dernek Tüzel Kişiliklerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle İşlenmesi
Kamu kurum ve kuruluşlarının suçun işlenmesinde kolaylık sağlayacağını düşünerek suçun işlenmesi halinde nitelikli hal söz konusu olacaktır. Söz konusu kamu kurum ve kuruluşlarının suçtan zarar görmesi şart değildir, suçun işlenmesinde araç olarak kullanılması yeterlidir.
Dolandırıcılık Suçunun Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Zararına Olarak İşlenmesi
Nitelikli hal, dolandırıcılık suçunda zarar görenin bir “kamu kurum veya kuruluşu” olması durumunda uygulama alanı bulur. Bu bendin uygulamasına örnek olarak,bir kimsenin hak etmemesine rağmen, yalan beyanda bulunarak devletten burs alması,sahte belgeler ibraz ederek haklı olmayan harcırahı devletten alması…
Dolandırıcılık Suçunun Bilişim Sistemlerinin, Banka Veya Kredi Kurumlarının Araç Olarak Kullanılması Suretiyle İşlenmesi
Hileli davranışların gerçekleştirilmesinden banka veya kredi kurumların araç olarak kullanılması,suçun işlenmesinde sağladığı kolaylık nedeniyle nitelikli hal olarak kabul edilmiştir. Sayılan kurum ve kuruluşlar araç olarak kullanıldığında fiilin kandırıcı niteliği daha fazla olacağı düşünülerek nitelikli hal kapsamında düzenlenmiştir.
Banka ya da kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığından söz edilebilmesi için, dolandırıcılık fiili gerçekleştirilirken bankaların olağan faaliyetlerinden hileli araçlar kullanılarak yararlanılması ve 3.kişilerin zararına haksız bir çıkar elde edilmesi ya da banka ve kredi kurumlarının olağan faaliyetleri nedeniyle üretmiş oldukları maddi varlıkların suçta araç olarak kullanılarak haksız çıkarın elde edilmesi gerekir. Bu nedenle, bankanın sadece ödeme aracı olarak kullanılması durumunda bu nitelikli hal oluşmayacaktır.
Dolandırıcılık Suçunun Basın ve Yayın Araçlarının Sağladığı Kolaylıktan Yararlanmak Suretiyle İşlenmesi
Bu nitelikli halin gerçekleşmesi için basın ve yayın araçlarının suçun işlenmesinde özel bir kolaylık sağlamış olmaları şarttır.Failin basın mensubu olması gerekmez.
Dolandırıcılık Suçunun Tacir veya Şirket Yöneticisi Olan Ya da Şirket Adına Hareket Eden Kişilerin Ticari Faaliyetleri Sırasında; Kooperatif Yöneticilerinin Kooperatifin Faaliyeti Kapsamında İşlenmesi
Suçun tacir veya şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden biri kişi tarafından “ticari faaliyet sırasında” işlenmesi.
Suçun kooperatif yöneticileri tarafından “ kooperatifin faaliyetleri kapsamında” işlenmesi.
Dolandırıcılık Suçunun Meslek Sahibi Kişiler Tarafından,Mesleklerinden Dolayı Kendilerine Duyulan Güvenin Kötüye Kullanılması Suretiyle İşlenmesi
Kendi nam ve hesabına,mesleğin gerektirdiği etik kurallara uygun olarak çalışması gereken kişilerin,toplumda kendilerine duyulan güveni kötüye kullanmak suretiyle dolandırıcılık suçunu işlemeleri hali,nitelikli dolandırıcılık olarak düzenlenmiştir.Nitelikli halin uygulanması için, dolandırıcılık belirtilen kişiler tarafından “meslek ve görevlerini yaptıkları sırada” işlenmiş olması gerekir.
Suçun yalnızca mesleğin yapıldığı sırada işlenmesi olması nitelikli halin uygulanması için yeterli olmayıp ayrıca mesleğin sağladığı güvenin de kötüye kullanılmış olması gerekir.
Dolandırıcılık Suçunun Banka veya Diğer Kredi Kurumlarınca Tahsil Edilmemesi Gereken Bir Kredinin Açılmasını Sağlamak Maksadıyla İşlenmesi
Banka veya kredi kurumlarından bir kredinin temin edilmesi amacıyla hileli davranışlarda bulunulması ve kredi adı altında bir yarar sağlanması durumunda nitelikli dolandırıcılık suçu söz konusu olacaktır. Bu nitelikli halin uygulanabilmesi için her şeyden önce “banka ve diğer kredi kurumları”nın suçtan zarar gören olması gerekir. Bu nedenle kredi verme yetkisi olmayan bir kişi veya kurumdan hile ve desise kullanarak kredi tahsis edilmesinin sağlanması bu bent kapsamına girmez.
Dolandırıcılık Suçunun Sigorta Bedelini Almak Maksadıyla İşlenmesi
Bu nitelikli halin uygulanabilmesi için öncelikle “sigorta şirketi”nin suçtan zarar gören durumunda olması gerekir. Nitelikli hal,failin sigorta bedelini almak özel kastıyla hareket etmesini gerekli kılmaktadır. Sigortanın türü fark etmez.
Dolandırıcılık Suçunun Kişinin, Kendisini Kamu Görevlisi Veya Banka, Sigorta Ya Da Kredi Kurumlarının Çalışanı Olarak Tanıtması Veya Bu Kurum Ve Kuruluşlarla İlişkili Olduğunu Söylemesi Suretiyle İşlenmesi
Dolandırıcılık suçunun, failin kendisini polis, hâkim, savcı veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması ile mağdurda güven kazanması daha kolaydır. Bu sebeple mağdurun aldatılması kolaylaşacağından nitelikli halden söz edilmektedir.
Dolandırıcılık Suçunun Kamu Görevlileriyle İlişkisinin Olduğundan, Onlar Nezdinde Hatırı Sayıldığından Bahisle Ve Belli Bir İşin Gördürüleceği Vaadiyle Aldatarak İşlenmesi
Tck m.158/2’ye göre “ Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan,onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak başkasından menfaat temin eden kişi,dolandırıcılık suçunun nitelikli hallerine ilişkin hükme göre cezalandırılacaktır.
Dolandırıcılık Suçunda Daha Az Cezayı Gerektiren Hal
Buna göre suçun, “bir hukuksal ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi”cezanın indirilmesini gerektirdiği gibi ayrıca kovuşturmanın şikayet üzerine yapılması sonucuna yol açar.
Dolandırıcılık Suçunun Üç Veya Daha Fazla Kişi Tarafından Birlikte İşlenmesi
Dolandırıcılık suçunun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi madde 158/3 hükmünde düzenlenmiştir. Bu durumun varlığı halinde örgüt faaliyeti çerçevesinde suçun işlendiği kabul edilecektir.
Dolandırıcılık Suçunda Şahsi Cezasızlık Sebepleri Nelerdir?
- Haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin,
- Üstsoy veya altsoyun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
- Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin
zararına olarak işlenmesi halinde ilgili akraba hakkında ceza verilmez.
Dolandırıcılık Suçunun Cezası Nedir?
Dolandırıcılık suçunun basit halinin cezası, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve Beşbin güne kadar adli para cezasıdır.
Dolandırıcılık suçunun nitelikli hallerin gerçekleşmesi halinde ise üç yıldan on yıla kadar hapis ve Beşbin güne kadar adli para cezasına hükmedilir.
Türk Ceza Kanunu’nun yukarıda belirtildiği üzere madde 158/1- e,f,j,k,l bentlerinde sayılan hallerle işlenmesi durumunda hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamayacaktır.
Dolandırıcılık suçunun, bir hukuki alacağın tahsil edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiş olması halinde ise fail hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına veya adli para cezasına hükmedilecektir.
Av. Seda SARI
Sarıhan Hukuk ve Danışmanlık
Comments are closed