Muris Muvazaası

Mirastan mal kaçırma olarak bilinen muris muvazaası, miras bırakanın diğer mirasçıları miras payından yoksun bırakmak amacıyla mirasçılardan birine veya üçüncü bir kişiye yaptığı karşılıksız kazandırmaların, gerçeğe aykırı şekilde tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Buradaki amaç mirastan toplam terekeden mal kaçırmaktır. Bu gibi durumlarda miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar, miras bırakanın muvazaalı tasarrufunun geçersizliğin tespiti ve buna dayalı olarak oluşturulan işlemlerin iptali talebiyle dava açabilirler.

Zira kanun koyucu, kan hısımlığından doğan bağ sebebiyle bazı yasal mirasçıların saklı payları üzerinde, mirasbırakanın iradesi ile bertaraf edilemeyen bir hak tanımıştır. Bir başka ifade ile birtakım özel mirasçıları olan kişiler malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunamazlar. Bu özel mirasçılara saklı paylı mirasçılar denilmektedir. Saklı paylı mirasçılar, mirasbırakanın altsoyu, eşi, anne ve babasıdır (TMK m. 506). Mirasbırakanın ölümüyle tereke hesaplanır ve mirasçılar yasal  miras payları oranında payına düşene hak kazanırlar.

MURİS MUVAZAASININ OLUŞMASI İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR

• Görünürdeki İşlem

Muvazaalı işlemler,miras bırakanın mirasçılarını aldatarak miras haklarından mahrum bırakmak amacıyla gerçek iradesiyle uyuşmayan ve hüküm doğurmayan sözleşmelerdir. Resmi şekilde yapılan satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi,muris muvazaasının göstermelik işlemidir. Aslında karşı taraf,devraldığı malın bedelini ödemez veya değerinin çok altında bir bedel öder.Ancak üçüncü şahıslar yanıltılarak bir bedel alışverişi yapılmış gibi gösterilir. Bu şekilde, mal kaçırılan mirasçıların ileride tenkis davasına açmasının önlenmesi amaçlanır.

• Muvazaa Sözleşmesi

Muvazaalı işlemin diğer tarafıyla miras bırakan arasında, görünürdeki işlemin ötesinde gizli bir muvazaa sözleşmesi de bulunmaktadır. Bu durumda, işlemi gerçekleştiren miras bırakan ile diğer kişi, görünürdeki işlemin sadece diğer mirasçıları kandırmak  ve göstermelik olarak yapıldığı aslında hüküm ve sonuç doğurmayacağı konusunda anlaşırlar. İşbu sözleşmenin yazılı olması zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu anlaşma,görünürdeki sözleşmeden önce veya aynı zamanda yapılabilir. Miras bırakan kendisi veya temsilcisi aracılığıyla bu anlaşmayı yapabilir.

• Mirasçıları Aldatma Amacı

Muris muvazaasının söz konusu olması için miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırma amacı bulunması gerekir.

• Gizli İşlem:

Muris muvazaasında gizli işlem miras bırakan ile karşı tarafın gerçek iradelerini birbirlerine açıkladıkları, ancak kendilerinden mal kaçırılan diğer mirasçılardan gizli tuttukları bağış sözleşmesidir.Muris muvazaasında görünürdeki göstermelik işlem, tarafların gerçek iradeleriyle örtüşmediği için geçersizdir.Ancak gizli işlem gerekli şekil şartlarını taşıdığı sürece kabul edilir.

MURİS MUVAZAASINDA MİRAS BIRAKANIN ASIL İRADESİNİN BELİRLENMESİ

Taraflar arasındaki gerçek niyetin ve iradenin ne olduğunun belirlenmesi gerekir.Miras bırakanın asıl iradesini belirlemek için, Taraflar arasındaki yazılı veya sözlü anlaşmalar taraflar arasında yapılan açık beyanlar,yazılı veya sözlü anlaşmalar belgeler veya mektuplar miras bırakanın gerçek niyetini ortaya koymada önemli deliller olabilir.

Tarafların Davranışları Tarafların işlemleri eylemleri ve davranışları da miras bırakanın gerçek niyetini belirlemek için dikkate alınır. Örneğin miras bırakanın bağışladığı malı kullanmaya devam etmesi veya kontrolünü elinde tutması, gerçek niyetinin bağış yapmak değil, malı muhafaza etmek olduğunu gösterebilir. Miras bırakanın asıl iradesini belirleyebilmek için tanıkların ifadeleri, yazışmalar, banka hesapları veya diğer mali belgeler vb delil olarak kullanılabilecektir.

MURİS MUVAZAASININ GÖRÜNÜM BİÇİMLERİ

• Satış Sözleşmesi Yoluyla Muris Muvazaası

Miras bırakan, tapulu taşınmazını aslında bağışlamış olmasına rağmen göstermelik olarak tapuda satış olarak gösterir. Bu şekilde ki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradelerine uymadığı muvazaa nedeniyle geçersizdir. Aynı zamanda gizlenen bağışlama sözleşmesi de şekil koşullarına uymadığından geçersizdir.

• Tapulu Taşınmazın Ara Malik Kullanılarak Satışının Yapılması

Bu durumda miras bırakan tapuda kendi adına kayıtlı olan taşınmaz malını ara bir malik olarak adlandırılan bir kişiye devreder. Ara malik, taşınmazı kısa bir süre sahip olarak görünürken gerçekte miras bırakanın iradesine ve kontrolüne tabidir. Ardından, ara malik bu taşınmazı düşük bir bedelle mirasçıya veya başka bir üçüncü kişiye satış yapar. Bu şekilde miras bırakan mirasçılardan malını şeklen kaçırmış gibi görünmezken, aslında mal üzerindeki hakimiyetini korur.

• Görünürdeki İşlem Olarak Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi

Miras bırakan, tapulu taşınmazını aslında bağışlamış olmasına rağmen göstermelik olarak ölünceye kadar bakım sözleşmesi yapar. Bu şekilde sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymadığı için geçersizdir. Aynı zamanda  gizlenen bağışlama sözleşmesi de şekil koşullarına uymadığından geçersizdir.

• Görünürdeki İşlem Olarak Yapılan Bağışlama

Miras bırakanın diğer mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla,tapulu taşınmazını bağışlama olarak göstermesi işleminde de tarafların gerçek iradelerine uyulmadığından geçersizdir.

MURİS MUVAZAASI KAPSAMINA GİRMEYEN DURUMLAR

• Mirasbırakanın Mal Kaçırma Kastının Bulunmadığı Durumlar

Miras bırakanın iradesinin yorumlanması sonucunda, murisin satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmasındaki amacın mirasçılardan mal kaçırmak değil gerçek bir satış,bağış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmak olduğu anlaşılıyorsa muris muvazaası hukuksal sebebine dayalı olarak tapu iptal ve tescil davası açılamaz.

• Mirasçılar Arasında Hakkaniyetli Paylaştırma

Miras bırakanın iradesi yorumlanarak asıl maksadının mirasçılar arasında adilane ve hakkaniyete uygun bir denge kurarak miras,paylaştırma olduğu ve bu sebeple muvazaalı işlemlere başvurduğu tespit edilmesi durumunda muris muvazaasından bahsedilemez.

• Mehir Senedi Düzenlenmesi Yoluyla Muris Muvazaası

Miras bırakanın iradesinin yorumlanması sonucunda temlik maksadının mehir(evlenme esnasında veya sonrasında genellikle koca tarafından kadına verilen hediye) borcu ödemek olduğunun anlaşıldığı durumlarda muris muvazaası gündeme gelmez.

• Gönül Borcu Minnet Gerekçesiyle Yapılan Temlikler
• Miras Hukukundan Kaynaklı Maksatların Ön Plana Çıkması

Akrabalar arasında yapılan satış sözleşmelerinin muvazaalı olduğuna yönelik fiili karine vardır.Ancak akrabalar arasında yapılan satış sözleşmesinin lehine kazandırma yaptığı akrabasına sahip çıkmak ya da onun miras hakkını ölmeden önce temlik etmek amacıyla yapılabilmesi mümkündür. Bu hallerde mirasçılardan mal kaçırma kastı olmaması sebebiyle muris muvazaası gündeme gelmez.

• Karma Bağışlama

YARGITAY KARARLARINA GÖRE MURİS MUVAZAASINA KONU OLAMAYAN İŞLEMLER

• Tapusuz taşınmazlar ve taşınır malların devri
• Gizli bağış ve denkleştirmeye tâbi bağış sözleşmesi
• Kooperatif ve şirket payının devri
• İntifa hakkı tesisi
• Vasiyetname yolu ile yapılan kazandırmalar
• Kadastro kanunu’ndaki düzenlemeler
• Evlât edinme yoluyla muris muvazaası

Muris Muvazaası Durumunda Açılabilecek Davalar

MURİS MUVAZAASI DAVASI

Miras hakkının ihlâli hâlinde açılabilecek davalardan birisi muris muvazaası davasıdır. Uygulamada genellikle muris muvazaası davasının konusunu ve talep sonucunu muvazaa sebebiyle TAPU İPTAL VE TESCİL DAVALARI oluşturmaktadır.

Muris muvazaası davasının temel konusu bir taşınmazın tapu kaydının iptali ve tescili talebine yönelik olduğundan taşınmazın aynına ilişkindir ve kesinleşmeden icra takibine konu edilemez .

MURİS MUVAZAASI DAVASINDA TALEP SONUCU VE TALEP SONUCUNA GÖRE MİRASÇILAR ARASINDAKİ İLİŞKİLER

• Muvazaalı temlike konu eşyanın terekeye iadesi talebi

Muris muvazaası sebebiyle açılan tapu iptal ve tescil davasında davacının talebi temlike konu taşınmazın terekeye iadesine yönelik olabilir. Bu istemle açılan davalarda davacının talebi taşınmazın terekeye iadesi, yani muris adına tescil edilmesine yöneliktir568

• Pay oranında tapunun iptali ile tescil talebi

Muris muvazaası davasında davacı mirasçı muvazaalı işlem sebebiyle oluşmuş tapu kaydının miras hissesi oranında iptal edilerek kendi adına tescilini, bu talebinin kabul edilmemesi hâlinde taşınmaz bedelinin miras hissesine düşen kısmının tazminini talep edebilir.

• Haksız işgal sebebiyle ecri misil, müdahalenin men’i veya muhdesatın kali talebi

Muris muvazaası sebebiyle açılan davada davacı, tapu iptal ve tescil talebinin yanında davalının taşınmazı haksız bir şekilde kullanılması sebebiyle ecri misil talep edebileceği gibi taşınmaza yapılan müdahalenin sona erdirilmesi veya muvazaalı devirden sonra taşınmaz üzerinde imar ya da inşa edilen şeyin ortadan kaldırılmasını talep edebilir581 .

• Ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya vekâletin kötüye kullanılması iddiasının davaya etkisi

Muris muvazaası davasında davacı, muvazaa iddiasının yanı sıra mirasbırakanın işlemi yaptığı esnada ehliyetsiz olduğu veya irade sakatlığı altında işlem yaptığı iddiasında bulunabilir.

Taşınmazın bedeli dava tarihine göre belirlenir.

1. DAVANIN TARAFLARI

Davacı

Yargıtay uygulamasına göre görünürdeki işlemin muvazaa, gizli işlemin şekle aykırı olması sebebiyle tapu iptal ve tescil davasını saklı payı olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı açabilir.

Davalı

Muris muvazaasına dayalı iptal davasında davalı, mirasbırakan ile muvazaalı işlemi yapan kişi veya kişilerdir. Mirasbırakanın terekeden mal kaçırma amacıyla taşınmazını doğrudan lehine hareket ettiği mirasçısına ya da üçüncü kişiye devretmiş olmasının ya da işlemlerde aracı ve emanetçi kişiler kullanmış olmasının herhangi bir önemi yoktur.

MURİS MUVAZAASINDA İSPAT

Mirasçı kendi miras hakkına dayanarak muris muvazaası davası açmışsa mirasbırakanın tasarrufu yapmaktaki asıl irade ve amacının kendisinden mal kaçırmak olduğunu her türlü delille ispat edebilir

Sözleşmenin tarafları arasındaki muvazaası iddiasının yazılı delille ispatı zorunlu olduğundan, muvazaalı sözleşmenin tarafı olan miras bırakanın mirasçıları da muvazaa davasında yazılı delil sunmak zorundadır.

Muris Muvazaası Davasında Süreler Yargıtay’a göre muris muvazaası sebebiyle açılan davalarda herhangi bir zamanaşımı ya da hak düşürücü süre bulunmamaktadır792

Muris muvazaası davaları mirasbırakanın ölümünden önce açılamaz. Ancak mirasbırakanın ölümü ile açılabilir

Muvazaa varlığı kanıtlandığında taraflar aldıkları şeyleri sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri vermekle yükümlüdürler.

MURİS MUVAZAASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Yetkili Mahkeme: Dava konusu taşınmazın bulunduğu yerdeki yerdeki Asliye Hukuk Mahkemeleridir.

Görevli Mahkeme Mirastan mal kaçırma davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir.

MURİS MUVAZAASI DAVASI İLE TENKİS DAVASI ARASINDAKİ FARKLAR

İlk farklılık davacılar bakımındandır. Her iki davayı da mirasçılar açar. Ne var ki Yargıtay uygulamalarına göre muris muvazaası sebebiyle tapu iptal ve tescil davasını saklı payı olsun olmasın her mirasçı açabilirken tenkis davasını yalnızca saklı payı ihlâl edilen mirasçılar açabilir. Muris muvazaası davasında kanun koyucu zamanaşımı ya da hak düşürücü süre öngörmemiştir. Tenkis davaları ise saklı payın zedelendiği öğrenildikten sonra 1 yıl içinde, her halükarda miras bırakanın ölümü veya vasiyetname açıldıktan sonraki 10 yıl içinde açılmalıdır. Dava konuları bakımından ise muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları sadece taşınmazlar için açılır ve hukuki işlemin iptali talep edilir. Tenkis davalarının konusu ise taşınır taşınmaz tüm mallar için saklı payı aşan kısmın iptali ve düzeltilmesi talep edilir. Dava sonuçları açısından ise muvazaanın varlığının ispatlanması halinde tapu kaydının tamamen iptaline karar verilir. Tenkis davalarının sonucunda ise sadece saklı payı aşan kısım için yeniden düzenlenmesine karar verilecektir.

SONUÇ

Mirastan mal kaçırma davası olarak da bilinen muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davasında, resmiyette satış gibi gösterilen tasarrufun muvazaa nedeniyle geçersizliğinin tespiti ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptali talep edilerek muvazaanın kanıtlanması durumunda, muvazaaya dayanan işlem tamamen iptal edilebilecektir.Öte yandan “muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası” uygulamada “tenkis davasıyla” birlikte terditli olarak açılmasında hukuki yarar vardır.

Av. Seda SARI

Sarıhan Hukuk ve Danışmanlık