Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Türk vatandaşlığının kazanılması aslen ve sonradan mümkün olur. Aslen kazanılan vatandaşlık kendi içinde “doğum yeri” esası ve “soy bağı” esası olarak ikiye ayrılmıştır. Sonradan kazanılan vatandaşlık ise “yetkili makam kararı” ve “seçme hakkının kullanılmasıyla” gerçekleşir. Yetkili makam kararıyla vatandaşlığın sonradan kazanılması ise “genel olarak”, “istisnai olarak”, “yeniden vatandaşlığa alma”, “evlenme” ve “evlat edinme” ile mümkün olur. Her bir kazanma usulüne ayrı şartlar konulmuş olup şartları sağlayanlar Türk vatandaşlığını kazanmak için başvuruda bulunabileceklerdir. Ek olarak Türkiye’de kanunda öngörülen miktarda taşınmaz edinen yabancılar Cumhurbaşkanının kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu 12.06.2009 tarih ve 27256 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Türk Vatandaşlığının Asli Yoldan Kazanılması

• Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Türk vatandaşlığının asli olarak kazanılması “doğumla kazanılan vatandaşlık” başlığında düzenlenmektedir. Vatandaşlığın aslen kazanılması kişinin doğum anından veya doğumu dolayısıyla vatandaşlık kazanmasıdır. Kanun hükmünde “doğum yeri” ve “soy bağı” esasına göre vatandaşlığın kazanılmasının herhangi bir kurum veya makamın onayına ve iznine gerek olmadan, aranan şartların tamamlanmasıyla kanun gereğince kendiliğinden gerçekleşmektedir.

• Soy bağı İle Türk  Vatandaşlığının Kazanılması

TVK’de “soy bağı” esasına göre vatandaşlığın kazanılması ile ilgili kanunda; “Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana ve babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır”.

Çocuk doğduğu anda evlilik birliği teşkil eden eşlerden herhangi birinin Türk vatandaşı olması çocuğun Türk vatandaşlığını alması için yeterlidir. Çocuğun doğduğu yerin önemi yoktur, hatta çocuğun doğduğu ülke çocuğa kendi vatandaşlığını verse dahi çocuğun Türk vatandaşı olmasına etkisi olmaz.

Yabancı babadan ve Türk vatandaşı anneden evlilik birliği dışında doğmuş çocuk doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır.

“Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır.”Kısaca bireyler evlenirse veya çocukla Türk vatandaşı babası arasında “tanıma” ya da “hakim” hükmü ile bir soy bağı gerçekleşir ise çocuk Türk vatandaşlığını kazanır.

Doğum Yeri Esası

5901 sayılı Türk Vatandaşlık Kanunu’nun 8. maddesinde “doğum yeri” esası ile ilgili “Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır” ifadesine yer verilmiştir.

• Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılması

Türk vatandaşlığı sadece doğumla değil sonradan da kazanılabilmektedir. Sonradan kazanılan vatandaşlık, geçmişe etkili değildir. Sonradan kazanılan vatandaşlık şartların tamamlandığı andan itibaren, netice doğurmaktadır. Bu şekilde kazanılan vatandaşlık asli vatandaşlık gibi süreklidir.

Türk Vatandaşlığının Yetkili Makam Kararıyla Kazanılması

• Genel Olarak Vatandaşlığa Alma

Yabancı bir kişinin Türk Vatandaşlığını kazanabilmesi için kanunda aranan şartların tamamlanması kişinin iradesi ve yetkili makamın kararı olmak üzere bu şartların tamamlanması ile kişi Türk Vatandaşlığını kazanabilecektir.

Yetkili makam kararıyla genel yoldan vatandaşlığın kazanılmasındaki aranan şartlar;

• Ergin ve Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmak

Türk Vatandaşlığı almak isteyen kişi,”kendi milli kanununa vatansız ise Türk Kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmalıdır.

• İkamet Şartı

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığını almak isteyen kişi, başvuru tarihinden geriye doğru TR’de kesintisiz 5 yıl ikamet etmiş olmalıdır. Türkiye’de ikamet,yabancı kişinin Türkiye’de konut ve ikametgah(yerleşim yeri) almasını gerektirmez. İkamet Kanun’a göre Türkiye’de oturmaktır. Türkiye’de oturma niyeti taşımayan geçici sığınmacı olan kişiler, ticari amaçla bilimsel araştırma amacıyla ya da iş kurmak sebebiyle kısa süre ikamet izni ile Türkiye’de bulunan kişiler vatandaşlığa alınma bakımından Türk Vatandaşlık Kanunu’nun 11.maddesi gereğince ikamet şartını gerçekleştiremezler.

• Yerleşme Niyeti

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığını almak isteyen kişi Türkiye’ye yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmelidir. Bireyin Türk toplumunun hayat tarzını benimsediğini uyum sağladığını ve bu hayat tarzına geçmek istediğini davranışları ile tespit etmektir.

Yönetmelikte, ”Türkiye’de taşınmaz mal edinmek, çalışma iznine tabi olarak bir iş yerinde çalışmak ve benzeri davranışlara teyit etmiş olmak veya Türk Vatandaşı ile evlenmek ailece müracaat etmek, daha önce Türk Vatandaşlığını kazanmış olan ana-baba kardeş ya da çocuk sahibi olmak veya eğitimini Türkiye’de tamamlamak yerleşme niyetini gösteren esaslar olarak kabul edilmektedir.

• Sağlıklı Olmak

Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmaması gerekir.

• İyi Ahlak Sahibi Olmak

Türk Vatandaşlık Kanunu uyarınca Türk Vatandaşlığını almak isteyen kişinin, iyi ahlak sahibi olması gerekmektedir. Bu nitelendirmede Türk Örf ve adetlerine dayanan ahlak anlayışı ve toplumun değerlerine aykırı olmayan bir yaşam şekli ölçüt olacaktır.

• Türkçe Konuşabilmek ve Geçimini Sağlayabilmek

Türk Vatandaşlığı Kanunu’na 11-e maddesine göre, vatandaşlığa alınacak kişi yeteri kadarTürkçe konuşabilmelidir. İlgili Yönetmeliğe göre Türkçe Konuşma Yeterliliği Müracaat İnceleme  komisyonu tarafından tespit edilmektedir.

• Kamu Düzeni ve Milli Güvenlik Bakımından Engel Teşkil Edecek Bir Hali Bulunmamak

Türk Vatandaşlık Kanunun 11-f maddesinde vatandaşlık başvurusunda bulunan kişinin kamu düzeni ve milli güvenlik bakımından engel teşkil edebilecek bulunmaması şartı aranmıştır.

İstisnai Olarak  Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Kanunun 12. maddesine göre, “Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler. ”

1. “Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya sosyal, ekonomik, kültürel, teknolojik, sanatsal, sportif ve bilimsel alanlarda olağanüstü hizmeti geçen veya geçeceği düşünülen ve ilgili Bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler, istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazabilecektir.
2. “6458 sayılı ve 4 Nisan 2013 tarihli Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 31. maddesinin birinci fıkrasının (J) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşleri, kendilerinin ve eşlerinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları Türk vatandaşlığını istisnai yoldan kazanabilecektir”
3. “Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler” Bu fıkrada Türk vatandaşlığına alınması idari, siyasi veya herhangi bir sebeple zorunlu olan kişilerin istisnai yoldan Türk vatandaşlığına alınacakları kabul edilmiştir. Bu fıkranın uygulanması bakımından zaruret halinin tespitinde yetkili makam Cumhurbaşkanı’dır. Kanunun bu hükmü ile Cumhurbaşkanı’na herhangi bir yabancıyı istisnai yolla vatandaşlığa alabilme yetkisi vermektedir.
4. “Göçmen Olarak Kabul Edilen Kişiler”

Aşağıda belirtilmiş olan şartlardan herhangi birini sağlayan yabancı kişi, kanunun 12/I-b maddesine esasen Cumhurbaşkanı kararı ile Türk Vatandaşı olabileceklerdir.

1. • En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirdiği Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilmiş olmak
   • En az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkulü tapu kayıtlarına en az üç yıl satılmaması şerhi düşülmek kaydıyla edinmiş olduğu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespit edilmiş olmak
   • En az 50 kişilik istihdam oluşturduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilmiş olmak
   • En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında mevduatı en az üç yıl tutmak şartıyla Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara yatırdığı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunca tespit edilmiş olmak
   • En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında devlet tahvilini en az üç yıl tutmak şartıyla satın aldığı Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit edilmiş olmak
   • En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu payı veya girişim sermayesi yatırım fonu payını en az üç yıl tutmak şartıyla satın aldığı Sermaye Piyasası Kurulunca tespit edilmiş olmak
   • En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında katkı payını, kapsamı Sigortacılık ve Özel Emeklilik ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenen fonlarda tutmak ve en az üç yıl sistemde kalmak şartıyla bireysel emeklilik sistemine yatırdığı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca tespit edilmiş olmak

Türk Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması

Türk Vatandaşlık Kanunu, daha önce Türk vatandaşlığına sahip bazı yabancıların, Türk vatandaşlığını kolayca, “yeniden” kazanmalarını temin eden bir düzenlemeye de yer vermiştir. Eskiden Türk vatandaşlığı olan kişiler kolayca yeniden Türk vatandaşlığını kazanabilecekler. Bunun için aranan şart, “Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamasıdır”

İkamet Şartına tabi olmayan eski Türk vatandaşı Yabancılar

İkamet şartsız yeniden Türk vatandaşlığına alınmada, bireyin Türkiye’de bulunmasına gerek yoktur. Birey Türk vatandaşlığına alınmak için gerekli müracaatı, ülke dışında  temsilcilerle, ülke içinde ise valiliklere yapabilecektir.

İkamet Şartsız Türk vatandaşlığını kazanabilen kişilerde iki guruba ayrılmıştır. Bunlar,

Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olan yabancılar Türk Vatandaşlık Kanunu’nda yetkili makamlardan izin alınarak Türk vatandaşlığından çıkan kişileri sonradan Türk vatandaşlığına dönmek istemeleri halinde, ikamet şartı aranmadan Türk vatandaşlığını kazanabilme imkanı sağlanmıştır.

Anne veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybetmiş yabancılar Anne veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybetmiş küçük çocuklar, ergin olmalarından itibaren 3 yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığına dönebilme hakkına sahiptir.

İkamet Şartına Tabi Olan Eski Türk Vatandaşı Yabancılar

Türk vatandaşlığını kaybettirme kararı ile kaybetmiş olan yabancılar ile seçme hakkını kullanarak Türk Vatandaşlığını kaybetmiş olan yabancılar, yeniden vatandaşlığa alınacak ikinci grubu oluşturmaktadır. Bu gruba dahil olanlar talepte bulunmaları şartıyla Milli güvenlik bakımından engel teşkil edebilecek bir halin bulunmaması ve Müracaat tarihinden geriye doğru 3 yıl ikamet etmiş olmak,yetkili makam kararıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabileceklerdir.

Türk Vatandaşlığının Evlenme Yoluyla Kazanılması

Türk vatandaşlık kanunun 16. maddesinde, “Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilirler”.

Başvuruda bulunan kişilerde,

1. “Aile birliği içinde yaşama”,
2.  “Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama”,
3.  “Kamu düzeni ve milli güvenlik bakımından engel teşkil edebilecek bir hali bulunmama”, şartları aramaktadır.

Kişi, evlilik sona erdikten sonra da Türk vatandaşlığını muhafaza eder.

Evlat Edinme Yolu İle Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Evlat edinme yolu ile Türk vatandaşlığının kazanılması Türk Vatandaşlık Kanunun 17. maddesinde açıklanmıştır. Maddeye göre “Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir.”

Türk Vatandaşlığının Yetkili Makam Kararıyla Kazanılmasında “Usul” “Esas” ve “Sonuçlar”

Vatandaşlığa alınma başvurusu yapacak kişiler için yetkili makam yurt dışında dış temsilciler (konsolosluklar) yurt içinde ise ikamet edilen yer valiliğine bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekaletnameyle yapılmaktadır.

Türk vatandaşlığının yetkili makam kararıyla kazanılması için başvuran yabancıların başvuruda aranan şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından yapılmaktadır. Gerekli Şartları taşıyan yabancılar adına düzenlenen vatandaşlık dosyaları Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından, karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir. Gerekli araştırma ve inceleme Bakanlıkça yapılmaktadır. Uygun görülmeyenlerin başvurular Bakanlıkça reddedilir.

Kanunun 12. ve 14. maddelerine göre yani Türk vatandaşlığının istisnai haller kapsamında kazanılması ve ikamet şartlı yeniden kazanılması hallerinde başvuruda bulunanlardan, durumu uygun bulunanlar Cumhurbaşkanının kararıyla Türk vatandaşlığını kazanırlar. Kanunun 11, 13, 16 ve 17. maddelerince yani genel olarak vatandaşlığa almada aranan şartların tamamlanması, ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanılması ve vatandaşlığın evlenme yolu ile ve evlat edinme yoluyla kazanılmasında durumu uygun bulunanlar ise İçişleri Bakanlığı’nın kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir.

Türk Vatandaşlığının Seçme Hakkı Yoluyla Kazanılması

Vatandaşlığın sonradan kazanılmasının bir diğer yolu seçme hakkının kullanılmasıdır. Bu yolla vatandaşlığın kazanılması Türk Vatandaşlık Kanun’unun 21 ve 56 22. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddelerde Türk vatandaşlığını kaybeden baba veya annelerine bağlı olarak vatandaşlığı kaybeden küçük çocukların seçme hakkı ile Türk vatandaşlığını kazanmaları düzenlenmiştir.

SONUÇ

Türk Hukukunda vatandaşlık aslen ve sonradan kazanılmaktadır. Aslen kazanılan vatandaşlık kendi içinde “doğum yeri” esası ve “soy bağı” esası olarak ikiye ayrılmıştır. Sonradan kazanılan vatandaşlık ise “yetkili makam kararı” ve “seçme hakkının kullanılmasıyla” gerçekleşir. Genel olarak “soy bağ” esas alınmış, “doğum yeri” esası tamamlayıcı bir nitelik olarak Türk Hukukunda yerini almıştır. Yetkili makam kararıyla vatandaşlığın sonradan kazanılması ise “genel olarak”, “istisnai olarak”, “yeniden vatandaşlığa alma”, “evlenme” ve “evlat edinme” ile mümkün olur. Her bir kazanma usulüne ayrı şartlar konulmuş olup şartları sağlayanlar Türk vatandaşlığını kazanmak için başvuruda bulunabileceklerdir. Bu yolla kazanılan vatandaşlık yetkili makamın kararından itibaren geçerli olacaktır.

Vatandaşlık devletin egemenlik hakkını geniş kullandığı alanlardan biridir. Bu bakımdan yetkili makam kararıyla talep edilecek vatandaşlık başvurularında bakanlığın takdir hakkı bulunduğunu belirtmekte fayda vardır.

Av. Seda SARI

Sarıhan Hukuk ve Danışmanlık