İşveren Açısından İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi

İşveren açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi; 4857 Sayılı İş Kanunu[1] (İş.K)  haklı fesih nedenleri  sayılmış olup; bu nedenlerden birinin dahi gerçekleşmesi işveren açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshine sebebiyet verecektir. Sürekli borç ilişkisi doğuran iş sözleşmeleri farklı nedenlerle sona erdirebilmektedir. Sona erme sebeplerinden ilki; tarafların anlaşması halidir. İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli de olsa tarafların anlaşması ile sona erebilir. Bir diğer sona erme sebebi ise ölümdür. İş sözleşmesi işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erecektir. İş sözleşmeleri yukarı da sayılan haller dışında fesih ile sona erer. İş Kanunu’n ’da süreli fesih ve haklı nedenle fesih olarak iki ayrı fesih türü düzenlenmiştir. Bu çalışmamızda; işverenin iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkı ve bu hakkını nasıl kullanacakları izah edilecektir.

Fesih; sürekli borç doğuran sözleşmeleri tek taraflı irade beyanıyla sona erdiren bir haktır. Fesih; işverene de işçiye de diğer tarafın onayını almadan sözleşmeyi sona erdirebilme hakkı sağlar. Bu şekilde sözleşmeyi sona erdirmek isteyen taraf karşı taraf açık bir fesih beyanında bulunmalıdır. Aşağıdaki detaylıca açıklayacağımız üzere; Fesih beyanı haklı bir sebebe dayanıyorsa fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasıyla sözleşme sona erer.

Kanunda belirtilen haklı sebeplerin varlığı halinde işveren veya işçi bildirim sürelerine uymadan derhal iş sözleşmesini sona erdirebilecektir. Haklı sebeplerden birinin varlığı halinde iş sözleşmesi belirli süreli veya belirsiz süreli olması fark etmeksizin taraflara bildirimsiz sona erdirebilme imkânı sağlar.

İşveren Açısından İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshinde; haklı nedenle iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen işveren bu beyanını karşı tarafa yazılı olarak bildirmelidir. İşK. m.109’a göre iş kanunda düzenlenen bildirimlerin karşı tarafa yazılı ve imza karşılığında yapılması gerekmektedir.

İşveren Hangi Hallerde Sözleşmeyi Haklı Olarak Feshedebilir?

İşveren Açısından İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi’ni doğuracak olan sebepler İş Kanunu’nun 25.maddesinde işveren bakımından haklı fesih nedenleri, sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ve zorlayıcı sebepler olarak 3 başlık altında düzenlenmiştir.

Sağlık Nedenleri İşçinin Hastalanması veya Kazaya Uğraması

İşveren Açısından İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi sebeplerinden biri işçinin hastalanması ve kazaya uğramasıdır. İş Kanunu’nun 25.maddesinin bendinin a alt bendi uyarınca; İşçinin kastı veya derli toplu olmayan yaşantısı veya içkiye düşkünlüğü sebepleri ile hastalanması ve sakatlanması nedeniyle ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla işe gelmemesi durumunda işveren açısından derhal fesih hakkı doğacaktır.

Yukarıda izah ettiğimiz sebepler dışında işçinin hastalık, kaza doğum ve gebelik gibi durumlarda işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı;17’nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğacaktır. Gebelik ve doğum hallerinde bu süre 74.üncü maddedeki sürenin bitiminde başlayacaktır. Söz konusu sürelerde iş akdi askıda olup;iş sözleşmeleri feshedilemeyeceği gibi işçi de ücrete hak kazanamaz. Ancak işçi Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan geçici iş göremezlik ödeneği alabilecektir.

İşçinin Gebeliği

İşveren Açısından İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshini doğuracak sebeplerden biri de işçinin gebeliğidir.  İşçinin Tedavi Edilemeyecek Hastalığa Tutulmasım.74’e göre; Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere on altı haftalık süre için çalıştırılmaları yasaktır. Bu süre dolduktan sonra İş K. m.74/1’deki işçinin kıdemine göre tabi olacağı bildirim süreleri (2-8 hafta) ile 6 haftalık süre eklenecektir. Bu sürenin beklendikten sonra işveren açısından haklı nedenle fesih hakkı doğacaktır. Belirtilen sürelerde iş sözleşmesi askıdadır; işveren bu sürelerde iş sözleşmesini feshedemeyeceği gibi işçi de ücret talep edemeyecektir. Ancak sosyal güvenlik kurumundan iş göremezlik ödeneği alma hali saklıdır.

İşçinin tutulduğu hastalığın; tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu somut olaydaki işyerinde çalışmasında sakınca olduğu sağlık kurulu tarafından raporla belgelenmiş olması işveren açısından haklı sebeple fesih hakkı oluşturur.

Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri

İş sözleşmesinin yapıldığı işçi; söz konusu iş için gerekli vasıf ve niteliklerin kendisinde bulunmadığı halde gerekli niteliklere sahip olduğunu ileri süren veya gerçek olmayan bilgiler veren veya belirli hususları gizlediği ortaya çıkan işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshedilebilecektir.[2]

İşçinin Şeref ve Namusa Dokunacak Sözler Sarf Etmesi yahut Şeref ve Haysiyet Kırıcı Asılsız İhbar ve İsnatlarda Bulunması

İşçinin işverenin kendisine ya da aile üyelerinden birisine karşı şeref ve namusuna dokunacak sözler sarf etmesi, davranışlarda bulunması veya işçinin işveren aleyhine asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması kanunen işveren açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturacaktır.

İşçinin Sataşması

İşçinin işverene ya da onun aile üyelerinden birine karşı veyahut başka bir işçiye sözlü veya fiziki olarak sataşması işveren açısından haklı fesih nedeni oluşturacaktır.

İşçinin İşyerine Sarhoş Ya Da Uyuşturucu Madde Almış Olarak Gelmesi Ya da İşyerinde Bu Maddeleri Kullanması

İş K. uyarınca işçinin işyerine sarhoş ya da uyuşturucu kullanarak gelmesi haklı fesih sebebi oluşturmak beraber İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işçinin alkol ve uyuşturucu madde almış olarak işe gelmesi veya işyerinde alkol veya uyuşturucu madde kullanması yasaktır.

İşçinin İşverenin Bir Başka İşçisine Cinsel Tacizde Bulunması

Bu halde işveren işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. TBK m.417’e göre “İşveren işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacize uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.” Cinsel tacizin gerçekleşmesi yeterli olup bunun işyerinde veya iş esnasında olması şartı aranmamıştır.

İşçinin Doğruluk ve Bağlılığa Uymayan Davranışları

Maddenin bu bendi geniş bir uygulama alanına sahip olup; İşçinin sadakat ve gizlilik yükümlülüğüne aykırı davranması, işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması işveren açısından haklı fesih nedeni oluşturacaktır. Yargıtay kararları uyarınca farklı nedenler bu madde kapsamında işveren açısından haklı nedenle fesih hakkı oluşturmuştur.

İşçinin Hapsi Gerektiren Bir Suçu İşyerinde İşlemesi

İş K. m. 25/II-(f) bendi uyarınca” İşçinin işyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi haklı fesih nedeni oluşturur.”

İşçinin İzinsiz ve Mazeretsiz Devamsızlıkta Bulunması

İşçinin haklı bir nedene dayanmadan ve işverenden izin almadan ardı ardına iki iş günü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki, iş günü, ya da bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi izinsiz ve mazeretsiz devamsızlık yapması İş K. uyarınca haklı nedenle fesih sebebidir. İşçinin iş yerine gelmeyeceğini bildirmesi halinde izin almış sayılmaz izne yetkili kişi kimse ondan izin alınmalıdır ve izin alındığını ispatla yükümlü olan kişi işçidir.

İşçinin Hatırlatıldığı Halde Görevini Yapmamakta Israr Etmesi

İşçinin kendisine hatırlatıldığı halde iş sözleşmesinde tanımlanana görevini yapmaması ve yapmamakta ısrar etmesi işveren açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturacaktır.

İşçinin Kusuruyla İşin Güvenliğini Tehlikeye Düşürmesi, Zarar Vermesi

İşçinin kendi isteği veya savsaması ile işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da işin gereği için kullandığı makineleri tesisatı veya başka eşya ve maddeleri kanunen otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara uğratması işveren açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturur.

Zorlayıcı Sebepler

İşçinin çevresinde meydana gelen zorlayıcı sebepler nedeni ile örneğin; sel, kar, deprem gibi doğal olaylar nedeniyle işçinin işyerine ulaşım imkanının kesilmesi ile işçiyi bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan sebepler halinde işveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilecektir. İşyerinden ve işveren kaynaklanan nedenler bu madde kapsamına girmez.

İşçinin Gözaltına Alınması veya Tutuklanmasına Dayalı Devamsızlığı

İşçinin işverenle veya işyeriyle ilgili olmayan bir husus nedeniyle işçinin kıdemine göre hesaplanan bildirim süresini aşacak şekilde devamsızlık yapması halinde işveren iş sözleşmesi haklı sebeple feshedebilecektir. 

Haklı Nedenle Fesih Hakkını Kullanım Süresi

İş K m.24 ve 25’te gösterilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanarak, işçi veya işverenin sözleşmeyi fesih yetkisi bu sebeplerinin varlığının öğrenildiği tarihten itibaren altı iş günü geçtikten ve her halükârda fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılmayacaktır. Eğer işçi bu olaydan maddi çıkar sağlıyor ise bu süre kullanılamayacaktır.

Haklı bir fesih sebebi var olmasına rağmen haklı nedenle fesih hakkını kullanım süresine uyulmaz ise haksız feshin hüküm ve sonuçları doğacaktır

[1]RG.,10.06.2003, s.25134.

[2] EKMEKÇİ, Ömer/YİĞİT, Esra, Bireysel İş Hukuku,İstanbul,2022.

Saygılarımızla,
Eskişehir Avukat Seda Sarı