Vasiyetnamenin İptali

Vasiyetnamenin İptali

Vasiyetnamenin iptali, miras bırakan kişinin düzenlediği vasiyetnamenin sınırlı sayıdaki iptal sebeplerine dayanılarak etki doğurmamasıdır. İptal sebepleri TMK m.557 ‘de düzenlenmiştir. Bu sebepler: vasiyetnamenin miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir zamanda yapılması; vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması; vasiyetnamenin içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemelerin
hukuka veya ahlâka aykırı olması; vasiyetnamenin kanunda belirtilen şekillere uyulmadan
yapılmış olmasıdır.

Ehliyetsizlik

Miras bırakan, vasiyetname düzenlerken ayırt etme gücüne sahip olmalıdır. Akıl hastalığı, yaş küçüklüğü veya sarhoşluk gibi nedenlerle ehliyetin bulunmaması, vasiyetnamenin iptali sonucunu doğurabilir.

Ehliyetsizlik nedeniyle vasiyetnamenin iptali, miras bırakan kişinin vasiyetname düzenlediği sırada ayırt etme gücüne sahip olmaması ya da vasiyetname yapma ehliyetine sahip olmaması durumunda gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu’na göre, vasiyetname düzenleyebilmek için belirli ehliyet şartları yerine getirilmelidir. Bu şartlar sağlanmadığında, vasiyetname hukuken geçersiz hale gelebilir.

1. Ayırt Etme Gücü

• Miras bırakanın vasiyetname düzenlerken ayırt etme gücüne sahip olması gereklidir. Ayırt etme gücüne sahip olma, kişinin bilinçli ve sağlıklı bir iradeye sahip olmasını ifade eder. Akıl hastalığı, zayıf zihin yapısı, yaşlılık, demans, sarhoşluk veya uyuşturucu madde etkisi altında olma gibi durumlar, ayırt etme gücünün kaybına yol açabilir.
• Ayırt etme gücünü yitirmiş olan bir kişi tarafından yapılan vasiyetname geçersizdir ve bu sebeple iptal davası açılabilir.

2. Yaş Sınırı

• Türk Medeni Kanunu’na göre, 15 yaşını doldurmuş olan kişiler vasiyetname yapma ehliyetine sahiptir. 15 yaşından küçük kişiler vasiyetname düzenleyemezler. Yaş küçüklüğü nedeniyle ehliyetsizlik, vasiyetnamenin iptali için geçerli bir sebep olabilir.

3. Vesayet Altında Olma

• Vesayet altındaki kişiler de vasiyetname düzenleyemezler. Bir kişinin vesayet altına alınması, onun hukuki ehliyetini kaybettiği anlamına gelir. Vesayet altındaki bir kişi tarafından düzenlenen vasiyetname, ehliyetsizlik nedeniyle geçersizdir.

Ehliyetsizlik Durumunda Vasiyetnamenin İptali Davası

• Ehliyetsizlik nedeniyle vasiyetnamenin iptali, vasiyetnamenin düzenlendiği sırada miras bırakanın ehliyet şartlarını taşımadığına dair kanıtların sunulması gereken bir davadır. Bu kanıtlar, genellikle tıbbi raporlar, doktor raporları, tanık beyanları veya vasiyetname düzenlenirken miras bırakanın ruh haline ilişkin diğer deliller olabilir.
• Dava açma süresi, vasiyetnamenin açılmasından itibaren 1 yıl olup, her durumda vasiyetnamenin açılmasından itibaren en fazla 10 yıl içinde dava açılması gerekmektedir.

İrade Sakatlığı

Vasiyetnamenin iptal sebeplerinden birisi de irade sakatlığı hallerinden olan yanılma, aldatma, korkutma ve zorlama sonucunda vasiyetnamenin düzenlenmiş olmasıdır. İrade sakatlığı, kişilerin iradeleri ile beyanları arasındaki uyumsuzluk, uygunsuzluk olarak tanımlanabilir.

Yanılma

Vasiyetnamenin iptali davası, belirli hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre bu süreler, iptal sebeplerinin öğrenildiği ve vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Hak düşürücü süreler, sürenin sonunda dava açılmasını imkansız hale getiren sürelerdir ve bu sürelere riayet edilmezse, dava hakkı kaybedilir.

Vasiyetnamenin İptali Davasında Hak Düşürücü Süreler

1 Yıllık Süre (Öğrenme Tarihi)

Vasiyetnamenin iptali davası açmak isteyen mirasçı veya ilgili kişi, vasiyetnamenin iptal edilmesine sebep olan durumu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açmalıdır. Örneğin, ehliyetsizlik, aldatma veya zorlanma gibi iptal sebepleri ortaya çıktığında bu sebeplerin farkına varıldığı tarihten itibaren süre işlemeye başlar.

10 Yıllık Kesin Süre (Vasiyetnamenin Açılması)

• Her durumda, vasiyetnamenin açılmasından itibaren en geç 10 yıl içinde vasiyetnamenin iptali davası açılmalıdır. Vasiyetnamenin açılması, genellikle miras bırakanın ölümünden sonra resmi olarak yapılır. Bu sürenin sonunda artık iptal davası açılamaz, sebebin ne zaman öğrenildiği önemli olmaksızın dava hakkı düşer.

Not: Eğer vasiyetname, hile veya tehdit gibi ağır sebeplerle düzenlenmişse, iptal sebebi öğrenilmemiş olsa bile, vasiyetnamenin açılmasından itibaren en fazla 10 yıl içinde iptal davası açılması gerekmektedir.

Hak Düşürücü Sürelerin Önemi

Hak düşürücü süreler, dava açma hakkını tamamen ortadan kaldırdığı için son derece önemlidir. Bu süreler geçtikten sonra mahkeme, vasiyetnamenin iptali yönündeki davayı reddeder. Mirasçıların, vasiyetnamenin açılmasından sonra iptal sebebine dair bilgi sahibi oldukları andan itibaren 1 yıllık süreyi dikkatle takip etmeleri gerekir.

Sonuç olarak, vasiyetnamenin iptali için mirasçıların bu süreleri göz önünde bulundurarak hızlı hareket etmeleri hukuki haklarını koruyabilmeleri açısından çok kritiktir.

Vasiyetnamenin İptalinde Aldatma,

bir kimsenin söz veya davranışlarıyla başka bir kimseyi irade beyanında bulunmaya sevk etmek gayesiyle o kimsede kasıtlı olarak yanlış kanaatin doğumuna, oluşumuna veya hâlihazırda var olan kanaatin kuvvetlenmesine, korunmasına, sürdürülmesine neden olma eylemi olarak tanımlanabilir.

Ölüme bağlı tasarruflarda aldatma ise bir kimsenin söz ve davranışlarıyla miras bırakanda kasten yanlış kanaat oluşturmak veya var olan yanlış kanaatin sürmesini sağlayarak miras bırakanı ölüme bağlı tasarruf düzenlemeye veya düzenlediği ölüme bağlı tasarrufu geri almaya ya da geri almamaya yönlendirmek  olarak tanımlanabilir. Ölüme bağlı tasarruflarda aldatma TMK m. 504 ve 557’de düzenlenmektedir. Vasiyetnamelerde aldatmadan bahsedebilmek için miras bırakanın bir kimse tarafından ölüme bağlı tasarruf yapma konusunda aldatılması gerekmektedir. Aldatmaya dayanılarak vasiyetnamenin iptali istenebilecektir.

Vasiyetnamenin İptalinde Korkutma

Korkutma, istenilen hukuksal işlemin yapılmaması durumunda bir zarar, fenalık veya kötülüğe uğrayacağını bildirmek ya da hissettirmek suretiyle bir kimseyi hukuksal işlem yapmaya sevk etmek olarak tanımlanabilir.

Bir kimsenin bir kimseye  lehine vasiyetname düzenlemesi konusunda miras bırakana manevi baskı yapılmasını, aksi halde terk edip gitmekle veya bakmamakla ya da dışarı atmakla korkutmayı manevi korkutma olarak görerek vasiyetnamenin iptal edilmesi gerekecektir.

Vasiyetnamenin İptalinde Zorlama

Zorlama, doktrinde maddi ve manevi zorlama olarak ikiye ayrılmaktadır. Kanun koyucunun vasiyetnamenin iptal sebeplerinden biri olarak düzenlediği zorlama manevi zorlama olarak anlaşılmalıdır. Manevi zorlama, korkutmanın biraz daha sertleşmiş ve somutlaşmış hali olarak görülebilir. Maddi zorlama ise miras bırakanın elinden tutularak zorla vasiyetname düzenletilip imzalatılması örneğinde olduğu gibi miras bırakanın iradesinin yok sayılarak vasiyetname yapılmasıdır. Maddi zorlamada, miras bırakanın iradesi yok hükmündedir bu yüzden vasiyetnamenin tek kurucu unsuru olan vasiyetname yapma iradesi olmadığı için bir vasiyetnamenin varlığından söz
edilemeyecektir. Burada iptal davası açılmasına gerek yoktur. Söz konusu vasiyetnamenin yok hükmünde olduğuna dair tespit her zaman mahkemeden istenebilecektir. Manevi Zorlamada İptal davasında davacı, korkutma ve zorlamayı ayrıca miras bırakanın korkutma veya zorlamanın etkisiyle vasiyetnameyi düzenlediğini yani
nedensellik bağını ispat edecektir.

Vasiyetnamenin İptalinde Şekle Aykırılık

Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekle aykırı olarak yapılması iptal sebeplerinden biridir. Kanun koyucunun sınırlı sayıda düzenlediği vasiyetname çeşitlerinden resmi ve el yazılı vasiyetnameye olağan dönemlerde başvurulurken sözlü vasiyetnameye sadece olağanüstü durumlarda istisnai olarak başvurulmaktadır. Kanun koyucu, resmi vasiyetname için iki tanığın huzurunda resmi memur tarafından düzenlenen resmi şekli öngörmektedir. El yazılı vasiyetname bakımından ise baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılma, el yazısıyla tarih ve imza atma şartlarının arandığı nitelikli yazılı şekil şartı öngörülmektedir. Sözlü vasiyetnamede ise miras bırakanın resmi ve el yazılı vasiyetname yapma olanağının bulunmadığı olağanüstü durumlarda sözlü olarak iki tanığa son istek, arzu ve emirlerini anlatarak kendi iradesine uygun bir vasiyetname yazma veya yazdırma görevi yüklediği ve tanıkların kanuna uygun olarak belgeleme yaptığı özel bir şekil öngörülmüştür.

Bu şekil şartlarına uymadan düzenlenen vasiyetnamelerin şekle aykırılık nedeniyle iptali istenebilecektir.

Vasiyetnamenin İptalinde Görevli Mahkeme

Vasiyetnamenin iptali davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemeleridir.

Vasiyetnamenin İptalinde Yetkili Mahkeme

Vasiyetnamenin iptali davası bakımından miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin olarak yetkilidir. Miras bırakanın son yerleşim yerinin Eskişehir olması halinde Eskişehir Mahkemeleri yetkili olacaktır.

Saygılarımızla,
Eskişehir Avukat Seda Sarı